A
Qaraqalpaqsha
1. Qaraqalpaq álipbesiniń birinshi háribi.
«A» deseń ayaǵın, «T» deseń tayaǵın kóteredi (qq.x.n.).
2. ling.
Qaraqalpaq tilinde ashıq, juwan dawıslı eziwlik ses.
Til tutası menen keyin sheginip, til túbiniń jutqınshaq diywalına jaqınlasıwı, til artınıń kóteriliwi, tildiń aldınǵı bóliminiń túsińki xalda bolıwı, jaqtıń keń ashılıwi arqalı a foneması jasaladı (Házirgi qaraqalpaq tili.
Fonetika).
3. Dáneker.
Saparov men bolaman, a mınaw — joldas Fedotov (SH.Seytov).
4. Oy-pikirdi sanap kórsetkende birinshi, áwelgi degendi bildiredi.
Daralıq sanlar ekige bólinedi: a) túbir sanlar; b) dórendi sanlar (Xázirgi qaraqalpaq tili).
5. t.s. «Áy!», «Háy!» sózlerine mániles, birewdin nózerin awdarıw ushın aytılatuǵın ses.
A, patshayım, patshayım, Ketti meniń talayım (Qaraqalpaq folklorı); D al, mollekeń endi ráwiyat aytadı, — dep Aman oǵan jaqınday tústi (M.Nızanov).
6. Korqqanda yaki qattı albıraǵanda aytılatuǵın ses.
A-a-a-a! Misli tereń suwǵa súńgip, demi tawsılǵanda suw betine «zońq» etip shıqqan adam kibi bir zamat oylar teńiziniń qushaǵınan bosanǵan qariya állenemirde ózine keldi (K.Kárimov).
7. Tandanıw payıtında aytılatuǵın ses.
YApırmay, a! Oylamaǵan waqıya ǵoy mınaw! (M.Nızanov); A-a, aytarıń bar ma? (K.Sultanov).
8. Soraw mánisinde qollanılatuǵın tanlaq.
Jurtqa qaysı betiń menen qaraysań, a? (M.SHoloxov); Kelgen biylerdiń biynoqıyasın aytıp tanıstırıwdı umıtpaysız ǵoy, a? (T.Qayıpbergenov).
QUDAY Allaǵa sıyınıw, jalbarınıw, táwbege keliw.
A, Quday, toba, jala bálesinen saklaygór! (Qaraqalpaq folklorı); Kúni-túni Alladan ráhmet tilep, o-Quday menen jasap, búgingi jarqın kúnlerge jetip, jaslarǵa bilgen-túygenin násiyatlap otır (G.Esemuratova).