ARQA
Qaraqalpaqsha
at. 1. Adamnıń arkası, jotası.
Qan basımın páseytiw hám qan aylanısın jaqsılaw ushın jıllı dush qabıl etip, suwńı moynıńız xám arqa tárepińizge jóneltiriń (gazetadan).
2. anatom.
Moyınnan segizkózge deyingi adamnıń dene turqınıń sırtqı jaǵı.
Abaylańlar biraq kóralmas pásten, Arqa pıshaq urar námárt, nákásten, Jawdın eń jamanı shıqqanı ishten, Hár bir Ernazardıń jolǵa ǵawı bar (Z.Jollımuratova).
3. awıs. Tuw sırt, art jaq, artqı, art beti, bir nárseniń teris jaǵı, izde.
4. awıs. Ótip ketken waqıt, payıt.
Arqaǵa kóz taslaw.
5. geogr.
Tárep, baǵdar, geografiyalıq atama.
Kublaǵa qaray arqa shıǵıstan, Kókshil bultlar shıǵıp baradı (SH.Mámbetmuratov).
6. Kublaǵa qarama-qarsı tárep.
Arqa, SHımbay tárepte kún shıǵısta, Kegeyliniń boylarında shabısta.
Ilham peri uslap jaǵıstan, Bir shayır dúnyaga keldi de ketti.
(A.Erejepov).
7. awıs. Arqası bar — geypara adamlardıń law etip qızbadıq, ózgeshe elirgish qásiyeti bar ekenligi.
Arqa súyew — tirek, súyenish, arqa súyer, járdemshi, nsenimli adam.
Arqa súyer jalǵız tawı qız apası Aysultan edi (X.Seytov).
Qoyıp óz ornına izzet-xúrmetin, Qádirleń barında etip xızmetin, Kim sıylaǵan sizge jasaw lázzetin? Arqa súyer ata-anań ǵániymet.
(B.Sarıbaev).
Arqası qozıw — qızıǵıw kewil ketiw, qızıp ketiw, Sóylese arqası qozǵan, Júyrik bolıp kimnen ozǵan (Átesh shayır).
Densawlıqtıń arqası — awırmay deni saw bolıwı, sap deneli.
Densawlıqtıń arqasında júzge shıǵıwıńız ushın, ózlerimizdi kúgiwimiz kerek (K.Smamutov).
Arqasın qaǵıw — xoshametlew, marapatlaw, húrmet kórsetiw ushın qollanılatuǵın ishara.
Arqası muzlap qoya beriw — seskeniw, túrshigiw.
Arqasınan júk túsiw — múshkili jeńillesiw.
Arqa tirew — súyeniw, iseniw.
Bir arqa — shaması keletuǵınday, arqasına sıyǵansha.
Iyt arqa — jaydı salıwdıń bir túri.
Bul jaydı salıp bolıp, bastırǵannan keyin qırıq eshektiń yamasa iyttiń arqasına uqsaslıǵına baylanıslı kelip shıqqan bolıwı múmkin.
8. Kómegi menen, arqalı.