AT II
Qaraqalpaqsha
1. Adamnıń jeke ismi.
Jaqında tuwılǵan úkeme Aygúl dep at qoydı («Jetkinshek» g.).
0 At qoyıq – bala tuwılǵanda iem berik.
Úsh kún, úsh tún ótken soń kópshilik jıyılıp kelip, balaǵa Dáwlet dep at qoydı (Ó.Ayjanov).
Atın awzına almaq – bir adam tuwralı ulıwma sóz etpek, ol adamdı eslemek; Atımdı basqa qoyaman – wáde beremen, ant ishemen; Atı jer jardı – dańqı shıqtı, atı elge jayıldı; Atına daq túsirik, atına shıq juqtırıq, atın bılǵaq – 1) masqara etik; 2) masqara bolıq; Atına daq túsirmek, atına shıq (shań) juqtırmaq – belgili bir adamǵa sóz keltirmek, jaman at ildirmek; Atı ólmeydi (óshpeydi) – ózi ólse de, sózi menen isi umıtılmaydı.
2. Laqap, ataq.
Onıń ústine, durıslıqtı talap etken biytaplarǵa at taǵıp, tentek degen aydar qoyıp sóyleytuǵının qáyterseń.
(G.Esemuratova).
0 At kóterik – ataǵın alıq: iye bolıq, at taǵılıq.
Patsha degen at kóterdim («Máspatsha»); At kótermes – at kótermeytuǵın, sóz súymes, arshıl, nazlı, saltanatlı.
Posıp ketti at kótermes begler, Xosh aman bol bizden qaldıń Jańa suw (Omar); At qalıq – ózi ólse de, islegen isi, dańqı qalıq.
Toymadı xalıqtıń sulıqına, Keyninde at qalıqına, Taǵı qızdı alıqına, Patsha talap etken eken (Berdaq); Atın satıq – birewdiń arqasında kún kórik, paydalanıq; At taǵıq – jala jabıq; Atqa shıǵarıq – jaqsısın asırıq, elge tanıtıq, maqtaq abırayın kóterik.
Er jigittiń hayal atın shıǵarar, Jamanǵa gez bolsa jigit ne qılar (Berdaq); Atı shıǵıq – ataǵı shıǵıq, dańqı jayılıq, laqap iyelek, elge tanılıq.
Gúlistanda miynet etip shınıqqan, Paxtakeshseń atı shıqqan awılda, Qaysar ediń qıyınlıqqa, awırǵa, Suńqar ediń órlep ushqan dawılǵa (T.Seytjanov); Atqa shıqqan – dańqı jayılǵan, táriypi elge túsken, atakdı abıraylı; Atı óshti – umıt boldı, joq boldı, qurıdı.
3. Úyretilgen haywanlardıń laqabı.