s. 1 sanı.
Eń kishi san birligi.
esaplıq san.
Adamdardı qıraman dep qast etsem, Biri ketken menen onı tuwılar (I.YUsupov).
Bir ǵarrı aytsa áńgime, Ol sóz paydalı kimge, Dep tıńlap otırek hámme, Násiyatqa qoydım qulaq (Berdaq).
2. Birim-birim, dara-dara, jalǵızdan-jalǵız, jeke.
Olar bir-birlep klassqa kire basladı (gazetadan).
0 Bir awız — kóp emes, az sóz — Seniń keshegi bir awız qosıǵıńa tańdayı jurttıń taqıldap otır (Q.Sultanov).
Bir adım — alıs emes, jaqın jer.
Bul paqır úyden bir adım alıs shıqqan joq (Q.Sultanov).
Bir jambaslaw — qaptaldap otırıw, shıǵanaqlap jatıw.
...kelgenler bir jambasqa taslap sóylese basladı (gazetadan).
Bir dizeden otırıw — bir dizege minip otırıw, ...hayal oshaqtıń basına bir dizelep otırdı (T.Qayıpbergenov).
Bir túyir — a) hesh qanday, dım da, haslan.
Onıń bizlerge hesh qanday kesenti, bir túyir azarı joq (A.Bekimbetov).
b) qıyqım, kishkentay, dana, jalǵız.
...urıs waqıtında bir túyir dán tuqımı da qádirli boldı (gazetadan).
Bir jutım — azǵantay, qurttay.
Ol bir jutım suwǵa zar (Q.Irmanov).
Bir nıshan — belgi, nusqa, qal.
— Sawash kúni oynar basında qalqan, Atadan men qalǵan bir nıshan (qq.x.q.).
Bir ózi, bir ózim — jalǵız ózim, jeke ózi, jalǵızdan-jalǵız, bir ǵana, dara.
Qızdıń bir ózi qalıptı (qq.x.e.).
Kózim jaslı men ketermen sharam joq, Bir ózimnen basqa pushtıw-panam joq (Ájiniyaz).
Bir órim — qanday da bir zattı hár qıylı etip bólek óriw.
SHashındı bir órim etip ór (Q.Sultanov).
Bir pás — azǵana, shamalı, azmaz.
Bir páske shekem oylanıp otırdı (Q.Aralbaev).
Qarıqlar qanıp bir páste, Toladı jáne shımpıldap (B.Qayıpnazarov).
Bir pul — qurı, bosqa, esheyin, mázi, push bolıw.
Biz dúnyadan kóshken menen dúnyaǵa bir pul, Jerden izimiz óshken menen dúnyaǵa bir pul (I.YUsupov).
Sallaqıǵa basshı dep, Bir pul etti sánindi («Qırq qız»).
Bir salım — a) bir salarlıq, kishi tósekshe.
Sonnan keyin tekiymet ústine jayǵan bir salım gilemsheniń ústine barıp maldasın qurındı (Q.Sultanov).
b) azıraq nárseler, zatlar.
Ózim ólmey baydıń balasına qız tuwe, bir salım duz bermeymen (Q.Sultanov).
Bir sapar — bir ret, bir márte, bir ǵana.
...biziń onı bir sapar urǵanımız kózge kórine qoyıptı, ...(Q.Irmanov).
Men de bir sapar oǵan tigile qarap edim (J.Seytnazarov).
Bir sawda — a) mashaqat, háreket.
Saw bolsa aǵalar adamnıń deni, Bir basqa bir sawda boldı yaranlar (Kúnxoja).
b) sheshim, pitim, xakıyqat.
Siz olay demeń, biziki bir sawda (qq.x.e.).
Bir bap — birdey, birge.
Izden eki atlı jetken soń, sóylesip turǵanlar bir bap penen júrip ketti (T.Qayıpbergenov).
Bir sári — táwirlew, jaǵdaylaw, jaqsılaw, jaqsıraq, — Seniki bir sári, — deydi maǵan sóziniń arasında, — al men ne dep maqtan aman? (Ó.Xojaniyazov).
Bir sózli — wádesinde berk, nıq, qáhárli, ójet.
Palwan qızdıń bir sózli, óziniń aytqan sózinen shıǵa alatuǵının kórip, oǵan ıshqı arttı (Ó.Ayjanov).
Bir sır — qupıya, jasırın, hádiyse, jaǵday.
Kóz aldında turǵan yańlı, Saǵan bir sır aytayın men (J.Aymurzaev).
Bir súrgin — bir sawda, mashaqat, hádiyse, jaman háreket, jaman jaǵday, jaman awxal.
Astınan túskeyler dushpannıń taxtı, Bir basqa bir súrgin boldı yaranlar (Kúnxoja).
Bir sıpıra — birgelki, birdey, teńdey, bir tegis, bir qansha, ayırım, bazıbirew, geypara.
...bir sıpıra kemshilikler yadqa alındı (gazetadan).
Bir tabaq — tabaq tolı zat, as, awqat.
«Tórkiniń bir tabaq as tawıp bere almadı (Q.Sultanov).
Bir taban — qurttay jer, tabanday jer.
Pa, ana bir shabandozdıń bir tabannan qaytıwın qara (N.Dáwqaraev).
Bir tal — bir túyir, bir dana, qurttay, azǵantay.
...bir tal shashına almayman, — dep gúbirlenip qoydı (S.Ayniy).
Bir tamshı — qurttay, az, kútá az, azǵantay.
Ústinen bir tamshı da jawın ótpeydi.
(Ó.Ayjanov).
Bir tatıw — dámin kóriw, ishiw.
Kórgizbede ushıratıp.
Kórgen eken, Bir tatıp (T.Seytjanov).
Bir tárep — bir jaqqa, bir qaptalǵa, bir bólek, bir jaq.
SHaqul mıltıqtı bir tárepke zıńǵıttı (S.Ayniy).
Bir tilek — árman, niyet.
Biziń bilek, Bekkem birlik, Qos bileq Biziń tilek, Qızıl tuwlı Bir tilek (J.Aymurzaev).
Bir tóbe — a) biyik, dóń, tóbeshik.
Anaw kóringen, bir tóbeden ótkennen keyin biziń awıl (gazetadan).
b) shoq, shoq-shoq, topar-topar, kóp.
Sonnan soń bizler bes-altı bala bir tóbe bolıp oyındı basladıq (Á.SHamuratov).
v) bir nárselerdi bólek-bólek etip bóliw, deńgene bólistirgende góshlerdi tóbelew, bólistiriw.... olar da bir tóbe gósh aldı (Q.Ayımbetov).
g) bólek turarlıq, tatırlıq, bir basqa, zıyat, artıq.
...bul bala hámmege qaraǵanda bir tóbe bolsh kórinedi (qq.x.e.).
d) tirishilik etetuǵın dáwir, dúnya, ómirlik etetuǵın waqıt.
Hámme júrip ótetuǵın tóbe, Ómir barda baxıt penen mártebe (T.Jumamuratov).
Bir túrli bolıw — a) buzılısıw, minezi ózgeriw.
Usı kúnleri sen bir túrli bolıp baratırsań (Á.SHamuratov).
b) túri ózgeriw, xoshı bolmaw.
Bunı kórgen Artıqtıń túr-túsi bir túrli bolıp ketti.
(J.Aymurzaev).
Bir tulıp — a) toraq salıw ushın teriden ielengen dóńgelek ıdıs.
...bir shanash un, bir tulıp toraq, bir-eki qarın qańsıp ketken may alıp kelip edi (Q.Sultanov).
b) awıs. hesh kim menen sóylespew, bólek júriw, óz aldına júriw, bultıyıp júriw, tobarsıw.
...onıń ádeti bir tulıp boladı da júredi (Q.Ayımbetov).
Bir tiyin — a) aqsha, pul, gúmis aqsha.
Bir tiyinsiz Sapardıń qanjıǵasına baylap jibergenimdi umıttıń ba, qatın! (Q.Sultanov).
b) awıs, bahalanbaw, bir bahaǵa turmaw, bosqa.
SHaqqanlıq isti etpese, Isi onıń bir tiyin («Qırq qız»).
Bir tırnaq — awıs, perzent, bala, mal, dúnya.
Áwliye qalmay túnedi.
Bir tırnaqqa zar boldı (qq.x.e).
Bir waq, bir waqıt, bir waqıtta — belgisiz bir waqıt, jaǵday, ...aytsań qay waq bir waq, sennen óshimdi alaman (A.Bekimbetov).
Usınıs etti bir waqta.
Bir qızǵa bılay qurdası (B.Qayıpnazarov).
Bir waqıtta qasharmannan buyrıq alǵan shabandozday, atlardıń basın arqaǵa qaratıp, sawırsınına qamshını tartıp-tartıp jiberdi (Q.Sultanov).
Bir urtlam — a) nárse joq, dım joq, nawası da joq.
...jolawshıǵa qolaylı bir urtlam suwı joq shóllik,... (Q.Dosanov).
b) awıs. toltırıp ishkendey, az, júdá az, qurttay.
Kómekbaydıń quwǵınına ushırap, bir qısım ot ta, bir urtlam suw da ishken joq (J.Aymurzaev).
Bir uwıs — bir qısım nárse.
Jabbar kóseden bir uwıs kómir qalar edi (Aybek).
Bir úyir — topar, dúrkin.
...xojayınnıń bir úyir tawıqları topıraqtı tintip atır (S.Ayniy).
Bir shanash — un, taqan, gúrish, sók, taǵı basqa mayda nárselerdi salıp qoyıw ushın juqa teriden uzınsha etip ielengen ıdıs.... bir shanash un, bir tulıp toraq, bir-eki qarın qańsıp ketken may alıp kelip edi (Q.Sultanov).
Bir shuqım — qurttay, az.
Suwǵa ketkenlerdiń qádirin bilip, Ata-anamda bir shuqım quw qalmadı (Átesh).
Bir ıńǵay — bir jón, bir shetirek, bir tárepleme, bir jaq.
...bir ıńǵaylaw jayılıp júrgen sıyırlarǵa qaradı (J.Seytnazarov).
Bir qıyal — oy, pikir.
Kewilimniń qanasın alıp bir qıyal, Bar tula boyımdı tutıp turıptı (A.Dabılov).
Bir buwat — bir qoltıq, bir dáste, bir top, bar baw.
...ol bir buwat hár túrli gazeta-jurnallardı usındı (Ó.Xojanov).
Bir topar — kópshilik, toparlasqan adamlar.
...baǵdıń ortasında bir topar bala-shaǵalalar júr (Á.SHamuratov).
Bir jerge túyiw — juwmaqdaw, sheshimge keliw, juwmaqqa keliw, kelisiw.
Gópti bir jerge túyip jıynaqǵı jawdı (Q.Sultanov).
Bir hádiyse — waqıya, háreket, jaǵday, awhal.
Ol keynine burılıp bir hádiyseni gúrriń ete basladı (S.Xojaniyazov).
Bir mezgil — yarım kún, kúnniń yarımı.
Bir mezgil oqısaq, Bir mezgil kolxozımızdıń atızında bolamız (T.Qayıpbergenov).
Bir kúsh — qúdiret, háreket.
Bir kúsh payda bolar mende (I.YUsupov).
Bir keriliw — keriliw, sozılıw.
Kózlerin uwqalap bir kerildi (T.Qayıpbergenov).
Bir ayıp islew — kemshilik islew, bilmeslik qılıw, ayıp qılıw, qátelik qılıw.
Biraq, bir ayıp islep bastan ótkerip alǵanın soń sezdi (T.Qayıpbergenov).
Bir tuwısqanday bolıw — tatıw turıw, mámileshilikte jasaw.
Ar-namıs bir tuwısqanday bolıw, Júregimiz sizler ushın (J.Aymurzaev).
Bir xojalıq — bir úy, bir semya bolıp otırıw, tuwısqanday bolıw, jasaw.
Bir xojalıq agzasınday, Tatıw, shadlı jasar xalqıń (I.YUsupov).
Temirxan ata kempiri menen ekewi bir xojalıqta turadı (T.Qayıpbergenov).
Bir muhabbat ornaw — jaqsı kóriw, súyiw, qálew.
Millionlarday meniń de, Bir muhabbat ornaǵan, Júregimniń tórinde (Q.Sultanov).
Bir gezde, bir máhálde — házir, usı waqıt.
Bir gezde izdegi keme dawıs jeter jerde qalıp edi (Q.Sultanov).
Bir máhálde qız ornınan ırǵıp turdı da attıń qasında turǵan adamǵa boyın taslap: — Bawırım... Ájiniyazjan! — dep sıńsıp, ókirip qoya berdi (Q.Sultanov).
Bir sholıp ótiw — aralaw, kózden ótkeriw.
Konvertti qolına alıp sestin shıǵarmay bir sholıp ótkennen keyin qaytadan qádimgi qálpine keldi (T.Qayıpbergenov).
Bir tabaqtan ishiw — birge ishiw, tabaqlas bolıw.
Ekewimiz bir tabaqtan ishken soń birimizdiń basımız birimizge tiye beredi (Q.Ayımbetov).
Bir dárt — árman, qayǵı, kúyik, uwayım.
Bul da maǵan bir dárt boldı (Q.Ayımbetov).
Bir tamsanıw — shaynaw, jutıw, jutınıw, awızın qıymıldatıw.
...Atamurat bir tamsanıp qoydı da sózin baslap jiberdi (T.Qayıpbergenov).
Bir minut — júdá az waqıt, mólsher.
Qullası, bir minut waqtın bos jibermeydi (Ó.Xojanov).
Bir násiyat — keńes, úgit, aqıl beriw.
— Bir násiyatım, — dedi Temirxan ata sózin jalǵastıra kelip (T.Qayıpbergenov).
Bir dúrkin — top, top-top, kóp.
Hár bir awılda bir dúrkin bolıp ósken jigit hám qızlar boldı (Q.Sultanov).
Bir sumlıq — qádiyseniń, waqıyanıń, báleniń.
Ol ishinen oylanıp bir sumlıqtıń bolıp júrgenin jeti jasar qız sezetuǵın edi («Alpamıs»).
Bir usınıs — pikir, oy, ótinish.
Biraq, mende bir usınıs bar (Q.Sultanov).
Bir hápte — bir juma, bar bazar arası, bir jeti kún.
Bir háptege shekem Bazarxannıń ayaǵı jazılmay júrdi (Ó.Xojanov).
Bir betkey — bir jaqqa, baǵıtqa, bir tárepke.
— Joq, bunday emes, — dep esik jaqta bir betkey otırǵan adıraq kózli, jalpaq bet, aq quba jigit juwap berdi (Q.Sultanov).
Háwlidegi suwlardı bir betkey ıǵızdı (S.Ayniy).
Birin-biri — óz ara.
Kewilinde jaqsılıq bar adamlar, Birin-biri bawırına basadı (S.Niyetullaev).
Bir-bir ushıw — qádiri ótiw, kúsew, saǵınıw, jaqsı kóriw, ıntıǵıw.
Esitip qamıstıń suwda qalısın, Kózlerinen bir-bir ushtı sur eshek (Q.Irmanov).
Bir-birew — birin-biri, ózli-ózi, óz ara, bir-biri.
...bir-birewin kritika etse, tartısadı, ..(Ó.Ayjanov).
Bir-birew ushırasıp kórisip turamız (Ó.