GAZ I
Qaraqalpaqsha
at. fiz.
1. Ayırım jeke bóleksheleri óz ara bos baylanısqan hám ózi jaylasqan keńliktiń bárin jaylap alıw qásiyetine iye fizikalıq dene, zat, tunshıqtıratuǵın gaz.
2. Jılıtıw, jaqtı beriw, qozgaltıw kúshleri sıpatında qollanatuǵın gaz yamasa puw tárizli zatlardıń ulıwma atı.
Respublikamızdıń qubla rayonlarındaǵı úylerge de gaz ótkeriwdi baslap jiberdi (gazetadan).
Gazi joqlar otınların shawa bersin, nanı joqlar háptelik nan jawa bersin.
0 Gaz almasıw med.
Dem alıw, fotosintez hám basqa protsessterde gazlerdiń organizm menen sırtqı ortalıq ortasındaǵı almasıwı.
Organizm dem alıw háreketleri waqtında kislorod qabıllap, karbonat angidrit, zat almasıwınıń basqa gaz tárizli produktsiyası hám suw puwın shıǵaradı, bul derlik barlıq organizmdegi zat almasıw protsessiniń zárúr halatı.
Gaz almasıw protsesinde ókpeler hawanı tazalaw menen birge, qandı da zıyanlı elementlerden tazalaydı (gazetadan).
Gaz analizatorı tex.
Gazler birikpesi quramında muǵdar hám sap asın anıqlaw ushın isletiletuǵın ásbap.
Gaz analizatorı sanaatta, meditsinada h.b.larda qollanıladı.
Gaz analizi — analitikalıq ximiyanıń bir tarawı.
Gaz anıqlaǵısh tex.
Kánler hám sanaat imaratları atmosferasındaǵı zıyanlı gaz (mıs: metan), muǵdarın anıqlaytuǵın ásbap.
Gaz ballondı avtomobil tex.
Qısılǵan yamasa suyıltırılǵan janıwshı gazlerde islewshi avtomobil; qısılǵan gaz ballonǵa 20MN/m² deyingi basım menen jiberiledi.
Gaz benen ısıtıw tex.
Imaratlardı ısıtıw usıllarınan biri.
Turaq jay, jámiyetlik hám kárxana imaratların ısıtıwdıń eń abzal usılı.
Gaz beriw — sóyl.
t.
Motordıń oborotların hám onıń kúshin kóbeytiw, tezlikti arttırıw.
Toqtatıw qayda, qaytama gazdi berińikirep ótti (A.Sultanov).
Gaz ǵorelkası tex.
Gazdi hawa (kislorod) penen aralastırıp, janıwshı aralaspa payda etetuǵın qurılma.
Qızdırıw ásbapları, pechler, gaz plitaları, qazanxanalar h.b.larǵa ornatıladı.
Gaz esaplaǵısh — waqıt birligi ishinde ótetuǵın jumsalǵan, sarplanǵan gaz muǵdarın ólsheytuǵın ásbap.
Gaz sanaatı — jerden tábiyǵıy gaz shıǵarıw, qattı hám suyıq janar maylardan jasalma gaz alıw, xalıqtı hám sanaattı gaz benen támiyinlew ushın trubalar arqalı gaz jiberiw hám de gazden ximiyalıq ónimder alıw sanaatı.
Gaz kurdırıw - gazdi belgili bir kerekli jerge ótkeriw.
Gaz jaǵıw — kurılǵan gazdi jaǵıp paydalanıw.
Gazdi azaytıw — sóyl.
t.
Motordıń oborotın hám onıń kúshin azaytıp, tezlikti kemitiw.
Gaz tarmaǵı — qızdırıwshısı patında paydalanılatuǵın gazlerdi tasıw hám paydalanıwshılarǵa tarqatıwǵa mólsherlengen gaz trubaları, imaratları hám qurılmalar tarmaǵı.
Gaz turbinası — úzliksiz isleytuǵın ıssılıq dvigateli.
Basım astında hám joqarı temperaturaǵa iye bolǵan gaz energiyası.