GEDEY
Qaraqalpaqsha
at. (parsı.
— kámbaǵal, tilenshi).
1. Kún kóriw jaǵdayı tómen, malı-múlki joq, jarlı, kámbaǵal adam, turmısı tómen awıl, el.
Orımbet, Nurımbet, Jálal, Suleyman, Sapar, Mırza, Arzıw, Erimbet qıypań, Xalıqtıń qanın sorǵan gileń biyiyman, Bárińnen bizdey bir gedey jaqsıraq (Berdaq).
Qatıq iship kelgenim, ayran ekenin bilmeppen, perzent dep ósirgenimniń, haywan ekenin bilmeppen, qurǵızǵan imaratımnıń, wayran boların bilmeppen, shahpan dep másirgenimde, gedey ekenimdi bilmeppen (Muhammed Arab xan.
Xiywa xanı).
Esińe túsirip tur qatarıń, doslardı, Jubatıp tur azalı, kewli boslardı, Gedey dep biriniń ústinen kúlgenshe, Járdem berińizler qoldan kelgenshe (S.Kurbanov).
2. Til baylıǵı tómen, leksikası az.
Malǵa gedey — jarlı, Tilge gedey — sorlı (qq.x.n.m.).
3. awıs. Óz watanın ushın xızmet etken abzal mánisinde.
Kisi elinde patsha bolǵansha, óz elińde gedey bol (qq.x.n.m.).
4. Tariyxta eski, toponimikalıq atı.
Aral boyındaǵı awıllarda «Uzın qayır», «Aqqala», «Gedey», «Dáwkempir» «Qazakdárya» hám t.b.
usı tariyxıy atamalardıń bári de ata-babalarımız mal baǵıp, egin salıp, balıq awlap kún kóris etken, kindik kanı tamǵan jerlerine jatadı («EQ» g.).
5. Baylarǵa qarama-qarsı qoyılatuǵın, turmıslıq awhalı tómen sońiallıq qatlam, sonıń wákili.
Eger el sanalı túrde basqarılsa — gedey bolıp, mútájlik kóriw uyat, eger mámleket aqılsız basqarılıp atırsa — bay bolıp, sıy-húrmetke bóleniw uyat (Konfuńiy).
0 Gedey-kepshik — jasaw, turmıs sharayatı tómen qatlam, jarlı-jaqıbay.
Ata-babalarımız sadaqanıń eń zárúr hám sawaplı ámel ekenligin júdá jaqsı bilgen, olar jolawshıǵa, músápirge, geysh-kepshikke oǵada miyirbanshılıq kórsetkenligi usınnan bolsa kerek («EQ» g.).