DÁRT
Qaraqalpaqsha
at. (parsı, kesellik, azar, ruwxıy azap).
1. Azan, awırıw, kesellik.
Awır dárt.
Dártke shalınıw.
Kisiniń kewline in kursa qayǵı, ishkizer dárt-dawa degizip maydı (T.Uzaqbergenov).
0 Dárt kórme yamasa qolıń dárt kórmesin — qolı gúl usta, sheberge minnetdarshılıq sıpatında aytıladı.
Dártin alıw — munlas bolıw, sawlıq tilew, «saw bolǵaysań» mánisinde.
2. awıs. Qayǵı, hásiret, uwayım.
0 Dártin ishine jutıw.
Daǵıstanda malım taslap kelemen, Kózim tússe ıshqı otına kúyemen, Dórpenbeseń Gúlparshınday sulıwǵa, Dártinen patshayım olla ólemen («Alpamıs»).
3. awıs. Kesel, nawqas, qáste, biytap.
Márwert suwlı Altın kóldiń hawası, Hár bir dártke dárman eken Qońırat (I.YUsupov).
0 Dártke dawa boldı — a) qayǵısın, uwayımın qaytardı, Qansha dárt berse der: dawasın bergen, Adasar nápsiqaw juwırıp jelgen (J.Aneteev).
b) awıs. nawqasına shıpa bolıp, em boldı.
0 Dártine dárt jamalıw — qayǵı ústine qayǵı bolıw, uwayımı kóbeyiw.
Bersem ayta, dárt ustine dárt jamalar, Bir kem dúnya ayt kimlerden qalmaǵan (Aqsholpan Amaniyaz).
4. awıs. Pútkil oyı, pikirin bánt etken nárse, is, táshwish, arzıw, qıyal t.b.
Onıń dárti tek pul.
0 Dárti ishinde — Dártin aytayın dese, tili qısıq.
Hayaldщ sırtı ggútin, ishi tútin, dárti ishinde... (D.Úbbiniyazova).
Dárt qılıw - Ilajsız qalıw, daǵda qalıw.
5. awıs. Árman, qıyal, iygilikli maqset.
Xalıq dárti menen jasaw.
6. awıs. Íshqı, muhabbat.
Íshqı dártinde janıw.
Er jigittiń bir muradı at bolar, At bolmasa júreginde dárt bolar (Ájiniyaz).
0 Góne dártti qozǵaw, qozdırıw — burınǵı uwayım-qayǵını esine salıw.
Dártke jaraw — paydaǵa asıw.
Kele qıldım dártke jarap emizik, jaz paslında tań aǵarıp atqanday (G.Izanova).
Dárt tutıw — jas bosanıw, tuwılıw baslanǵanlıǵın bildiretuǵın belgi, dólil.
Dártin dasturxan qılıw — qayǵı-hásiretin tógip salıw, munlasıw.
Dártinen ayıǵıw — keselden sawalıw.
Terlep-tepship bul kempir, dártinen qalas boladı («Ilimxan»).