SUQ
Qaraqalpaqsha
kel. Suǵanaq urı, qaraqshı, qızǵanshaq.
Geyde uslaǵanday jawdıń suq qolın, Epshil sawsaqları jumılar onıń (I.YUsupov).
Amandıqtı hawlıqtırǵan nárse biytanıs mákanda suq qollarǵa tap bolıp esheginen ayırılıp qalıw qáwpi edi (T.Qayıpbergenov).
0 Suq barmaq — bas barmaqtan sońǵı barmaq.
Suq barmaǵın shekesine aparıp, oylanıp otırdı (T.Qayıpbergenov).
Erejep suq barmaǵı menen qumǵa sızıqlar sıza basladı (K.Kórimov).
Oksana meniń sawalımdı esitpegendey bolıp turdı da, birden oń qolınıń suq barmaǵı menen murnıma shertip jiberdi (M.Nızanov).
Suǵı ótiw — ıqlası ketiw, jaqsı kóriw, kózi tiyiw.
Molleke suǵıń ótti qozıma meniń, bul qozıma názeriń sińdi seniń (Ájiniyaz).
Jem kórgen qırǵıyday jigit jutınıp, Ash názerin tikti suǵı ótkenshe, Júregi sháwkiddep, kózleri tınıp, Asıqtı sol qızdı kuwıp jetkenshe (I.YUsupov).
Suq shıǵarıw — bir janlı haywan menen «qaqtırıw», sadaqa beriw.
Tez suq shıǵartıp jibere ǵoy (K.Sultanov).
Suq jabısıw — tili ótiw, kózi tiyiw.
Qızında til, suqtan jabısqan dárt bar eken (K.Sultanov).
at. Reńsiz, tınıq, taza túrinde kislorod hám vodorodtıń ximiyalıq birikpesinen quralǵan tússiz suyıqlıq, tábiǵatta muz hám puw qalında da ushıraydı, barlıq tiri organizmlerdiń qám kóp ǵana elementlerdiń quramında boladı.
Óńirinde shayqalǵan jas qara tal, Ámiwdárya suwlarınan nár alıp, Qublasında shókken narday Qarataw, Arkasında aq sazanlı Aralı... (I.YUsupov).
Qońsı eller menen jer qám suw máselesin kelisip almasa bolmas eken (K.Kárimov).
0 Awzınan suwı aǵıw — ıqlası ketiw, alǵısı keliw, qızıǵıw.
Hár saparı, Maman awzınan suw aqqansha berilip tıńladı (T.Qayıpbergenov).
Moynı kıysayıp, awzınan suw aǵıp júr (M.Nızanov).
Awzına suw urtlaw — sóylemew, aytpaw, úndemew.
CHekankanıń waqtında nege awzıńa suw urtlap aldıń?! (M.Nızanov).
Suw alıw — dástúr boyınsha úyge kelgen miymannıń, qonaqtıń qolına suw quyıw.
Kelin miymannıń qolınan suw aldı (M.Nızanov).
Gegirdekke suw búrkiw — qanday da bir másele ústinde tartısıw, aytısıw, túsindiriwge umtılıw.
Qullası, arza bir jaqta qaldı, biz basqa temada kegirdekke suw búrkiwge ótip kettik (M.Nızanov).
Suw juqpas — ótirikshi, jalatay.
Suw ketiw — tuwıw waqtında bala tuwılmastan burın qayaldıń jatırınan balanıń tuwılıwına járdem beriwshi suyıqlıqtıń aǵıp ketiwi.
Baladan burın, qayaldan kóp muǵdarda suw ketip qalǵan (M.Nızanov).
Suwǵa ketiw — adamnıń mol suwlı dárya, kanalǵa mantıǵıwı.
Bir máhál suwǵa ketip baratırǵan maǵan kózi túsedi de, dárhál jaǵaǵa qonıp, ózin suwǵa atadı (M.Nızanov).
Suw kóz — jılawıq, káwli bos, rehimli.
Ózi sonday suw kóz ǵarrı eken (T.Qayıpbergenov).
Sirkesi suw kótermew — hesh nárseni jaqtırmaw, ashıwshaq bolıw.
Qanatları qaǵazday, Gúl-japıraq kórpesi, Bir sóz aytsań, ókpeler, Suw kótermes sirkesi (I.YUsupov).
Waqtı kelip ózi ashılıspasa házir sirkesi suw kótermey kiyatır (M.Nızanov).
Suwı qaytıw — temir, polat qurallardıń ótpes bolıp qalıwı.
Awzınıń suwı qurıw — kózi qızıw, qumartıw.
Qara suw — qaynamaǵan, qam suw.
Qara suwın tındırmasa, Qara tastı sındırmasa, SHólge awıl qondırmasa, Odambası dep kim aytar? (Berdaq).
Suw murın — súmir, sılbır, jılawıq.
Suw mala — salı egisi waqtında suwı bar atızǵa mala basıw.
Toltırdım suwdan shalasın, Qaldırmay nárse alasın, Tegis bolsın dep suw malasın, Bastım, quda bergey bizge (Berdaq).
Al diyqan bolsa atızın suwǵarıp, bazardan qırmızı shalınıń tuqımın ákelip, ógizdi jegip endi suwmala qılaman, dep niyetlenip otırǵan bolsa? (K.Kárimov).
Suw peri — ańız, ápsana, erteklerdegi qıyalıy qaharman.
Suw peri suw shashıp, saldı aybaraq, Jigit basım keldi perige biraq, Qolań shashtan tutıp alıp súyredi, «Qulıń bolayın dep jerdi súy!» dedi (I.YUsupov).
Suw serpkendey — tım-tırıs, heshbir ses joq.
Barlıǵı suw serpkendey tıńlap otıra qaldı (T.Qayıpbergenov).
Suw tebiw — suwdıń hádden tıs mollıǵı, kóp muǵdarda bolıwı.
— Ulıwma, Moynaqta hár bir úydiń bosaǵasınıń awzına deyin suw tebip turatuǵın edi (M.Nızanov).
Suw shaypalmas — tegis, qozǵalmaytuǵın, qıymıldamaytuǵın.
Meniń ózim torqa bolsam, Suw shaypalmas jorǵa bolsam, Qızlar salǵan sırǵa bolsam, Qulaǵında turmaspedim? (Berdaq).