SÚRIW II
Qaraqalpaqsha
f. 1. Aydaw, awdarıw, jarıw.
Atawdın bálent jerlerine qos ákelip súrdi («Qırq qız»).
Egislikte taza usıl qollanıp, Barlıq jerdi súrdik traktor menen (J.Aymurzaev).
Ózi suwın ashıp, Ózi jer súrip, Diykdnshılıq etip júrgendey bunda, Záberdes digildikler balaǵın túrip, Júrer shır-pır bolıp sheldiń basında (I.YUsupov).
Begdulla menen jáne bir kisi, atamnıń atqosshısı Omar piltabanlıq etip, ulı Nurabılla menen ógiz ornına gúnde súyresip, jer súrip atır (T.Qayıpbergenov).
2. Súrgi menen aǵashtıń júzin alıw, tegislew, qırıw.
3. Ísırıw, iyteriw.
Qurashın jelkege súrip bir waqga, Názerlep ol qarsı aldına qaradı, Ańlay-ańlay serlep kórse uzaqga, Sallana-dolana bir qız baradı (I.YUsupov).
Nátiyjede balalar ólimshiligin izertlew jáne artqa súrilip bara berer edi (M.Nızanov).
0 Gáshtin súriw — ráqátlenip, qáz etip jasaw.
Men úsh jıldan beri kekseliktiń gáshtin súrip atırǵanımdı, kóshemiz abadanlasıp atırǵanın, ul-qızlarım jumıs penen támiyinlengenin, shańaraǵımız benen oǵada tatıw jasaytuǵınımızdı awız toltırıp ayttım (M.Nızanov).
Dáuran súriw — bardamlı jasaw, qıyınshılıksız ómir keshiriw.
Jaqsı adam dushpanların kúldirmes, Qoldan kelse ańa dáwran súrdirmes, Bóri arıǵın qesh waqıtta bildirmes, Sol jigittiń janı qurban xalıq ushın (Berdaq).
Zamanıń bar shalqıp dáuran súrmege, Suwman deseń, tasqın bolıp aǵıp ót, Jelmen deseń, dúbeley bol dúrlegen, SHoqpan deseń, júreklerdi jaǵıp ót (I.YUsupov).
Usılayınsha úsh jıl «kimseń, ministrdin atqosshısı» bolıp dáwran súrdim (M.Nızanov).
Dúnyanı jalpaǵınan súriw — oylanbastan, ne jeymen, ne ishemen demey, sońiallıq jaqtan támiyinlenip jasaw.
Birimizdi-birimizge bildirmey dúnyanı jalpaǵınan súrip júrgen, ol buzaqı! (M.Nızanov).
Jorǵa súriw — burınǵı waqıtları jorǵa at miniw, jaqsı, bardamlı jasaw.
Sámen jorǵanıń beline minip, jorǵasın súrdi («Máspatsha»).
Átirapına kóz juwırtıp otırgan Ajar da jorǵa súrip sherin tarkatıp kiyatırǵanday kewili álaspanda!... (K.Sultanov).
Bul zamanda jorǵa súriw tań emes ǵoy, doslar, biraq, Sóytsedaǵı sazendeniń ónerine kewil inaq, Sulıw sazdı tıńdaǵanda boy jımbırlap, kewil yoshıp, Bolmassań ba, shiyrin qıyal jorǵasına mingendey-aq (I.YUsupov).
Ǵarrı ósik qasların kóterip Írıskul biydi tanıdı: — Qońırattıń xanı, el búlip atırǵanda jorǵa súrip júrseń ǵoy? (T.Qayıpbergenov).
Zawqı-sapa súriw — oynaw, kúliw, ház etiw, kewil kóteriw.
Aǵa begler, bolmań qapa, Súriń besh kún zawqı-sapa.
SHekken bolsań jábiriw-japa, Saǵan dárman izler edim (Berdaq).
Ishin súriw — julıw, tartıw, búldiriw.
Bul aq qustıń ármanı kóp, Ház etpedi ań awlap jep, Qustıń ishin súremen dep, Atalıqqa sóz berǵeniń (Berdaq).
Qıyal súriw — oylanıw, qıyallanıw.
Sonday sulıw, sonday sırlı ún menen, Olar tamıljıtıp sayraǵan wakta, Sáwbetles bolǵanday «Mıń bir tún» menen, Qıyal súrer edim júrip awlaqga (I.YUsupov).
Óz-ózinen qıyal súrip Kuzma Borodinlerge «sizler de kaytıńlar, qarakalpaq eli neshe márte sandalıp possa da, ele aman, hámmege daǵazalańlar» dewge niyetlenip turadı da, ózin áreń irkedi (T.Qayıpbergenov).
Attan túsip, páske karap otırıp qıyal súrdi (K.Kárimov).
— O-o! — dep ol moynın pátikke karay sozıp qıyal súrdi (M.Nızanov).
Ómir súriw — jasaw, tirishilik etiw.
SHaqqan ayaq basıp xızmet etpeseń, Kúnler kóriw qıyın bunday zamanda, Oylap-oylap maqsetińe jetpeseń, Ómir súriw qıyın bunday zamanda (Berdaq).
Eshamaq penen Doshamaquzaq ómir súripti (Q.Ayımbetov).
Sol kúnge jetkenshe tábiyat penen aykasıp ómir súriw kerek (K.Sultanov).
Ómir súrip alpıs jeti jıl, Ne sınawdan ótse de bası, Ele bir jigittey kúshi bar, Búgilmegen polattulǵası (I.YUsupov).
Bir kitaptan oqıǵanım bar: sırttıń sulıwlıǵı bir qarawǵa jaqsı, jannıń sulıwlıǵı ómir súriwge jaqsı, — dedi gápiniń aqırında (T.Qayıpbergenov).
Húkim súriw — basqarıw, biylik etiw.
Bul dúnyaǵa kewil bergen, Ólmeymen dep ǵapıl júrǵen, Jeti ıkdımǵa húkim súrgen, Iskenler ne bolǵan eken? (Berdaq).
Ol ketti, men qaldım suwdın boyında, Suw peri sıyqırlap ketkendey sonda, Bas aylandı baxıt suwın ishkendey, Sırlı bir kúsh húkim súrip oyımda (I.YUsupov).
Olardı da waqgında biyliǵi húkim súrip turǵan, qollarında móri bar kimseler arzan-ǵirewge satıp alıp, ayaq astınan bay bolıp shıǵa kelǵen edi (M.Nızanov).
Súre jıǵılıw — jerdi súzip jıǵılıw.
Esenǵeldi jolda sharshaǵanı ushın emes, quwanıshın kótere almay, úyine kire, tórge súre jıǵıldı (T.Qayıpbergenov).