I союз 1. противит. ал, бирақ;
пиши пером, а не карандашом қәлем менен емес, ал перо менен жаз;
я пришёл, а он остался дома мен келдим, ал ол болса үйинде қалды;
конец октября, а ещё тепло октябрьдың аяғы, бирақ еле күн жыллы;
2. сопоставит. (однако, тем не менее) да, де, бирақ;
бирақ та, усындай болса да, сонда да;
хотя уже полночь, а он ещё не спит түн ортасы болса да, ол еле уйқыламаған;
поезд уходит через час, а ты ещё не готов к отъёзду поезд бир сааттан жөнеп кетеди, бирақ та сен кетиўге еле таяр емессең;
3. присоед. мине, әне, сонлықтан да, соның ушын да, ал;
он болен, а потому не работает ол наўқас, сонлықтан да ислемейди;
ол аўырыў, мине сонлықтан ислемейди;
<i>что</i> ты сегодня делаешь? а завтра? бүгин сен не ислейсең? ал ертең ше?;
4. (если) егер, болса;
а не понимаешь, так не говори! түсинбейтуғын болсаң, гәп етпе!;
5. усил. ғой, қо;
<i>что</i> это?—А это палка бул не?— Бул таяқ ғой;
*а именно яғный, атап айтқанда, басқаша айтқанда;
а (не) то... 1) (иначе) болмаса, өйтпесе;
спеши, а то опоздаешь асық, болмаса кешигесең;
2) (на самом деле) гөре, ҳақыйқатында да, шынында да;
уж так бы и говорил, а то ещё лжёт өтирик айтқаннан гөре солай деп, айтса да болады ғой;
3) (потому что, так как) болмаса, өйтпесе, себеби;
закрой окно, а то дует әйнекти жап, себеби самал ҳүўлейди;
4) (или, или же) ямаса, я болмаса;
поздно уже туда идти? а то пойдём ол жаққа барыўға енди кешигип қалдық? я болмаса барайық.
II частица 1. побуд. ҳа;
Султанбек, а Султанбек! где ты? Султанбек, ҳа Султанбек! сен қайдасаң?;
2. вопр. я, ҳә;
<i>что</i> ты сказал? а? сен не дедиң? я?;
ты слышал это? а? сен буны еситтиң бе? ҳә?;
3. в начале побуд. предложений ал, қәне, қәнекей;
а ну-ка реши эту задачу қәне мына мәселени шығар.
III межд. ҳә, әҳә, ҳаў, ўай, ўақ;
а, попался! әҳә, қолға түстиң-бе!;
а, вот вы куда спрятались! ҳә, мында жасырынған екенсизлер!;
а, это вы! ҳаў, бул сизбедиңиз!;
а! <i>что</i> я сделал! ўақ! мен не ислеп қойдым!;
*а, была не была! қайдан шықса, соннан шықсын!, болса-болсын, болмаса қойсын!
IВ (перед гласными ан=) приставка, шет тиллерден кирген свзлердиц алдыңғы буўынларына қосылып, ол сөзлерге болымсызлық мәни беретуғын қосымта, мыс.: аморальный бийәдеп, моральсыз;
анормальный нормальсыз, анормаль.