ARTÍQ
Qaraqalpaqsha
1. kel. Zıyat, kóp, awısıq, jetkilikli, mólsherden tıs, joqarı, shamadan artıq, mol.
Tomas Edison mıńnan artıq áwmetsiz tájiriybelerden keyin ǵana lampochkanı oylap taptı (R.Kiosaki).
Qaysar minez artıq kelip kúshinen, Eldiń júgin baylap tartqan beline.
Basqa emes onıń ózi túsingen, kerek adam ekenligin eline.
(Ó.Baynazarov).
2. Artıp qalǵan.
3. Basqa menen salıstırǵanda qunlı, sapalı, baqalı, artıq.
Sárwidey eken boyları, Qatardan artıq oyları, Kelisken siyne sánleri, Sallanǵan ayımdı kórdim (Berdaq).
4. Durıs, qolaylı, eń jaqsı.
5. Tiyimli, paydalı.
Jolım edi xalqım jolı tańdaǵan, El-xalqımnan artıq emes jan maǵan (J.Aneteev).
6. Sonnan basqa, bóten, ózge.
Mennen artıq dos taptıńba, Ayjamal?! Írazı bolǵaysań janım, Ayjamal!! (G.Dáwletova).
7. Ózgeshe, basqasha, basqa.
SH alqıdı el-xalıq qaynap qazanlar, ayralıqgan artıq qanday jazań bar? Endi Ámiw emes dártli dáryaman.
(G.Dáwletova).
I nsanǵa sózden artıq tásir etetuǵın kural joq.
(gazetadan).
8. Bir nárseniń zattıń, istiń, qásiyetgiń, nesiybeniń kóbirek bolıwı.
Erte turǵan jigittiń ırısı artıq, erte turǵan qayaldıń bir isi artıq (qq.x.n.).
Azanda erte turǵan kisiniń bir nesiybesi artıq (qq.x.n.).
9. Óz qunınan joqarı, kımbat.
Artıǵı menen qaytarıw — eselep qaytarıw.
Artıq boldı — asıp ketgi yamasa jaqsıraq boldı.
Artıqlıq etpeidi — paydası bolmasa, zıyan keltirmeydi.
Artıq ketti — qattıraq ketip, renjitip alıw.
Artıq sóz — jónsiz sóz aytıw, bayqamay aytılǵan artıq sóz.
Artıq tuwǵan — ózgeshe jaratılǵan.
Bası artıq — paydaǵa aspaytuǵın, qájetsiz.
Artıq kóriw — a) qádirlew, qımbatlı; b) unatpaw, unamsız esaplaw.
10. Er adam atı.