BASÍLÍQ I
Qaraqalpaqsha
f. 1. Pásenlew, pásine túsiw kúshi qaytıw, háreketi kaytıw.
Ol biraz demin alıp, suw ishkennen keyin júregi basılıp ornınan turdı (A.Bekimbetov).
Basında oramal qızıl-jasıldı, Júregime ottay lawlap basıldı (qq.x.e.).
2. Kewli qaytıw, túńiliw.
Júregine ıshqı otı basıldı (J.Aymurzaev).
Kúldi Ámet Gúljanǵa kep asıldı, Qız bir urdı — suw sepkendey basıldı (I.YUsupov).
3. Tınıshlanıw, tınıw, jaǵdaylasıw.
Aydos biydiń kóterilisi basılıp qaraqalpaqlardıń Xiywa xanına moyınsınıp otırǵan waqtı (K.Sultanov).
Meniń hawlıqqanım basılıp, quwanısh denemdi jaylay basladı (Á.SHamuratov).
4. Toqtaw, tıyılıw, irkiliw.
Hár sapar jańa oqıw jılınıń basında bir talay daw-jánjeller bolıp basılıp júrdi (Q.Ayımbetov).
Daw basılǵan soń, qusbegi Álmuratqa: — Kórdiń ǵoy? Bul xalıqtıń ele shashı jibigen joq (K.Sultanov).
5. Tamam bolmaw, tawsılmaw, kurımaw, pitpew, irkilmew.
Bir qızıl shıbıq arqańa tiyse ashıwı ómirde basılmas edi (T.Qayıpbergenov).
...arqa jaqtan kóterilgen tentek dawıl keshke shekem basılmadı (Q.Dosanov).
0 Tasqa basılıw — baspaǵa basılıw, jazılıw, járiyalanıw, daǵazalanıw.
Sebebi, konverttegi tasqa basılǵan bir japıraq qaǵazdı alıp keldi (Ó.Xojaniyazov).
Hátte, olardıń ayırımdarınıń kishkene topar bolıp túsken súwretleri de tasqa basılıp shıqtı (T.Nájimov).
Ashıwı basılıw — qáhárinen qaytıw, pásine túsiw, juwasıw.
Oǵan shekem ashıwı basılar (K.Sultanov).
Mawqı basılıw — qumarı qanıw, qumarı tarqaw.
...keshke deyin oynap mawqımız basılıp qalıptı (S.Májitov).
Kózge ottay basılıw — kózge ısıq kóriniw, kumartıw, jaqsı kóriw.
...qádimgi iyrek-iyrek etip maydalap qıysıq jazıwları kózime ottay basıldı (Ó.Xojaniyazov).
Qaynawıtı basılıw — irkiliw, toqtaw, tınıw.
Tımıq kúni qaynawıtı basılıp, eki kenardan jonıp, jalap sınaptay sızılıp aǵadı (K.Sultanov).
Jerigi basılıw — hayallar qursaq kótergende, hámledar bolǵanda bir awqatqa yamasa bir nársege qumartıwı, sonı jep kumardan shıǵıwı, toyınıwı.
Qassaptan aldırǵan buǵanıń basın jep jerigi basılıp, ana balası bir jasar bolǵanda bunı da tuwadı (qq.x.e.).
Ayaǵına qoz basılıw — jan-úyine ot túsiw, shır-pırı shıǵıw, tezletiw, shaqqanlasıw.
Tórebay ayaǵına qoz basılǵanday órden-ıkka sekirdi (K.Sultanov).
...jeńgey ayaǵına qoz basılǵanday shırpıldap júr (T.Qayıpbergenov).
Ayaq astına basılıw — kózge ilinbew, pátiwaǵa aspaw, pitpey qalıw.
Álle qaydan ushıp kep, Basıldı ayaq astına (T.Seytjanov).
SHoq basılıw — janǵa tiyiw, janǵa ótiw, azap shegiw, kóriw.
... usını aytqanda jan-jerime shoq basılǵanday basımdı dastıqtan birden kóterip aldım (K.Smamutov).
Kózge basılıw, betke basılıw — qanday da bir ielengen qıyanet nárse, sóylengen ótirik sóz, jaman sózdiń betpe-bet, kózbe-kóz, júzbe-júz aytılıwı.
Siz házir ótirik sóylegenińiz ushın keyingi waqıtta shermende bolıp, uyatqa qalasız hám aldaǵanıńız tamǵa bolıp betińizge basıladı (A.Bekimbetov).
Qáweset basılıw — qorqınıshtıń, qáwiptiń bolmawı, toqtawı, irkiliwi, tamam bolıwı.
Qáweset basılıp ketkenshe alısıraqta bolamız (Q.Aralbaev).
Dúbir basılıw — júris toqtaw, adamlardıń uyqıǵa ketiwi.
...Ziyba wáde bergen qudıq basına el ayaǵınıń dúbiri basılǵan waqtında jetip keledi (qq.x.e.).
Qumarı basılıw — mawqı qanıw, tarqaw, sherin tarqatıw.
Úyinde jazılısıp ayta almay, ish qısta bolıp júrgen xosh hawaz balada búgin sherin bir tarqatıp, qumarı basılǵanday dawısın kem-kemnen bálentke kóteredi (K.Sultanov).