KÚLKI
Qaraqalpaqsha
at. 1. Adamnıń quwanıw, shadlanıw waqıtındaǵı shıǵaratuǵın dawıs, ses.
Qosımbay dárhal kúlkisin tıyıp, irenjigen kisi qusap mollaǵa burıldı (K.Sultanov).
Erksiz tartar kewlindi, jigitler, qızlar kúlkisi (B.Qayıpnazarov).
2. Mazaq, mısqıl.
Men turman zar menen zarlar aytıp, Dushpanǵa kúlki, dosqa hásiret molaytıp (Omar).
3. Házil, oyın-dálkek.
Jeńge, taǵı túsip qalma, Degen kúlki sesler shıqtı (SH.Artıq).
0 Ashshı kúlki — haqıyqatlıqlardı kúlki arqalı bildiriw, sınǵa alıp kúliw.
Ashshı kúlki menen jurtın jubatıp, SHımbay jaqta ótken Ómirbek lakqı (I.YUsupov).
Basqılaspa kúlki — bir-birewdi sınǵa alıp, kemshiliklerin tawıp aytıp kúlisiw.
Basqılaspa kúlki ústi — ústine, Ketti shaǵlap patefonnıń sesti de (I.YUsupov).
Zawıqlı kúlki — shadlı, yoshlı, kewilli kúlki.
Zawıqlı kúlki kewildi ashıp, tazartıp, ... (I.YUsupov).
Elge kúlki bolıw — kópshilikke, adamlarǵa masqara bolıw, mazaq bolıw.
Qartayǵanda elge kúlki bolmayın, ózim teńi kempir-sempir bolsa qarastıraǵo... (M.Nızanov).
Jat kúlki — ózge, basqa birewdiń kúlkisi.
Bir gezde qaǵazdan kóterip basın, Bir jat kúlki menen sıypadı shashın (I.YUsupov).
Kúlki bolıw — mazaq bolıw, masqara bolıw, áwere bolıw.... kóp jerde sırı ashılıp xalıqqa kúlki bolıp jerleri de boldı (Q.Ayımbetov).
Kúlki-keleke — mazaq, masqara.
Dep bolıslar ǵarqıldasıp kúlisti, Jarlılardı etip kúlki-keleke (J.Aymurzaev).
Kúlki etiw — masqara etiw, mazaq etiw.
Ózińdi óziń ettiń kúlki, hámmelerge berdiń belgi (Átesh).
Kúlki oynaw — shadlanıw, más bolıw, quwanıw.
Bunnan soń Ayımjamal júregin basıp xat oqıp atır edi, úlbiregen erinlerinde kúlki oynadı (Ó.Xojaniyazov).
Kúlkige batıw — kóp kúlkige ushıraw, jaynap-jasnap otırıw, duwshar bolıw, jolıǵıw.
Kúlkige batırıp tasladıń-aw, pay, Anań paqır seni kóp erkeletti ... (I.YUsupov).
Kúlkige aynaldırıw — dálkek etiw, oyınǵa alıw, mazaqlaw.
Usınday apparattıń joqlıǵı Saparǵa qolaylı emes, onıń Oraldı jaqsı kóretuǵını ıras, biraq onıń aytqanına Oral isene me, qayta kúlkige oylandıradı (M.Ábdireyimov).
Kúlki tuwdırıw — kúlkini keltirip shıǵarıw, kúlkini payda etiw, júzege shıǵarıw.
... tiyisinshe alıp júre almaytuǵın adamlardıń ústinen kúlki tuwdırdı (G.Esemuratov).
Kúlki dóretiw — payda etiw, boldırıw.
Tosınnan tapqan mimikası hámmege unap qaldı da kewilli kúlki dóretti (J.Saparov).
Kúlkige qaldırıw — uyatlı etiw, qısındırıw.
Usı bala meni shala quwırdaq qılıp kúlkige qaldırıp óltiretuǵın boldı-aw! (Á.Atajanov).
Kúlki qısıw — qattı kúlkisi keliw.
Qasımdı kúlki qısıp qulaǵına shekem qıp-qızıl bolıp ketti (Á.Atajanov).
Kúlki-sıqaqqa ushıraw — masqara bolıw, mazaqqa ushıraw.
Balalar tárepinen kúlki- sıqaqqa ushıraǵanın jańa ǵana sezdi kempir.
Kúlkisi qozıw — kúlkisi keliw, kúsheyiw, zorayıw, ulǵayıw, ilgerilew.
Maqsettiń de kúlkisi qozıp ketti (Á.Tájimuratov).
Qıran kúlki — kópshiliktiń qattı sozıp kúliwi, wa-ha-hası, ulı- shuw-kúlki.
Ishtegi qıran kúlki sırtqa zanq-zanq esitilip tur (Á.Atajanov).
Oyın-kúlki — shadlanıw, kewilleniw, zawıqtanıw.
Kewilde kek laplap jandı shaladay, Oyın-kúlki jetim qalǵan baladay,... ( I.YUsupov).
Ráhátli kúlki — jaǵımlı kúlki, janǵa azar bermeytuǵın kúlki.
Bul olar ushın júdá ráhátli kúlki boldı, sebebi, Maman biy olardıń bir-birine ayta almay ishte búklep júrgenlerin ayttı (T.Qayıpbergenov).