SÚZIW
Qaraqalpaqsha
f. 1. Bası, shaqı menen iyterip dúgiw.
Suziwge qolaylasqan qoshqarday Alliyar menen Surtaysha keynine sheǵindi («Qırq qız»).
Bas jibin qoymaydı kúnde úzedi, Ózinen basqanı kórse suzedi (Berdaq).
Eki kolı menen ayırıp, ǵellesi menen qamıstı qoshqarday suzedi (K.Sultanov).
Birewi suzip «dúk» etse, Birewi ayaq sermedi, Múyizleri ayqasıp, Xesh biri jol bermedi (I.YUsupov).
— Ógiz benen óǵiz tabısıp baspakdardı súzdi, — dedi (T.Qayıpbergenov).
2. Suyıqlıqgı yamasa zatlardı tordan, súzgishten ótkeriw, súzgish penen alıw.
Ol sholpını bir-eki súzip, altınday sarı qabırshaq sazanlardı muzdıń ústine tasladı (K.Sultanov).
YA súzdiń be sarı altınnıń qırmanın, Bas sanı kóbeyip, óstime malıń? YA balıq súzdiń be Aral teńizde, Júrdiń be ya maǵlıwmatta eń izde? (I.YUsupov).
3. Qırman atıw, dándi pataslıkdardan tazalap alıw, zúráátti jıynaw.
Ólgeysizler sespey qatıp, Úsh- tórt toydıń qarap jatıp, Óziń jıynap, aydap, atıp, Súzip kaplap berdiń bizge (Berdaq).
YA súzdiń be sarı altınnıń qırmanın, Bas sanı kóbeyip, óstime malıń? (I.YUsupov).
4. Keshiw, ótiw.
Sırt jaǵında suwpı alıp qolaydı, Payapıldan piri suwǵa kulaydı, «Nálet bolsın, bezdim sendey naysaptan», Dep mantıǵıp iyshan súzdi ılaydı (I.YUsupov).
Maman biy erde dúziwlenip otırıp, ılay súzip jolın dawam etti (T.Qayıpbergenov).
0 Kózin súziw — naz benen karaw.
Qız aqırsh tartıp basın, kózin súzip, kerip qasın (A.SHamuratov).
— Him! — dedi de sazarıp, qasların kerdi, onnan soń kózin súzip, jıynawlı kórpeniń astına tıǵıp, Qáliylaǵa tósek saldı (K.Sultanov).
Gúlistan! Názer sal sen, anaw eski shıǵısta, Azap shekken kóp ellerdiń xalqı bar, Onda qızlar kózin súzip alısqa, Torga túsken qumırı kustay talpınar (I.YUsupov).
Kózin súziw — sharshaw, hálsirew.
Tábiyattıń shuwıldısın jaqtırmay kulaǵın tıǵıp, kózin súzip maltańlap adım basıp bir kisi dáryanı jaǵalap kiyatır (K.Sultanov).
SHayıq usılay dese de, ǵarrı kózlerin súzip, oylanıp qaldı (T.Qayıpbergenov).
Aspansúziw — biyiklew, bálentlew aspanlaw.
Bar edi ájayıp bostan, Xanǵa seyilgáx gúlistan, Bayterekler súzip aspan, Búlbil sayrap turǵan eken (Berdaq).
Kók súziw — biyiklew, bálentlew, aspanlaw.
Sorap júrmeń «bul qaysı jer» dep bizden, Paytaxt jatqan jerimiz bar sheksiz keń, Aq qayınnıń kók jelqomın jel úrlep, Záwlim biyik karaǵaylar kók súzgen (I.YUsupov).
Súzip kiriw — tındamastan, bastırıp, mirátsiz kiriw, shaqırılmaǵan waqıtta barıw.
Aysánem kún batarda e ki baw qamıs qırqıp, ushlıǵın tamızıkdap jaǵıp otır edi, endi túbir jaǵın ákeleyin dep, ornınan tura bergende, birew esikti súze kirip, oń japsarǵa lars etip quladı (K.Sultanov).
Burın da deputat bolıp kórgenmen, Saylanarda men de wáde bergenmen, Nakazlardı bejersem dep, aytısıp, Talay esiklerdi súzip júrgenmen (I.YUsupov).