TAS
Qaraqalpaqsha
at. 1. Tawdıń úlken xám mayda qattı jınısı, sonıń bólshekleri.
Tawda bolar tarǵıl tas, tarıssa shıǵar kózden jas (qq.poez.ant.).
Al, ortada bolsa gidńiman, kelisiksiz formadaǵı, men atların bilmeytuǵın kattı taslar jatır (M.Nızanov).
2. Zergerlik buyımlarǵa salınatuǵın baqalı kımbat, tas.
3. Adam denesinde (búyrek, ót qalta, bawır) zat almasıwınan payda bolatuǵın túyir zat.
Tas jalǵız búyrekte emes, ót qabında da, bawırda da ushırasadı (E.Orazaqov).
4. awıs. Awır, zildey.
5. awıs. Qatal, jawız.
Ol bir júrgen tas minez adam eken (Awızeki).
0 SHar tas — pıshaq, balta xám soǵan usaǵanlardıń júzin egeytuǵın tastıń bir túri.
Kók tas — tastıń kók túri.
SHaqmaq tas — ot tutandıratuǵın tas.
SHaǵıl tas — qurılısta qollanatuǵın mayda tas.
Sıyqaq tas — jıltır tas.
Úlken tas — tastıń irisi.
Qumalaq tas — tastıń mayda domalaq túri.
Digirman tas — a) dán tartıwǵa arnalǵan tas.
b) digirman islewge qolaylı jalpaq tas.
Tas atıw — dushpanshılıq islew.
Tas túnek — oǵada, dım qarańǵı.
Tas bawır — miyrimsiz, jawız.
Tas bawır xan esitse oshaǵımızdıń kúlin suwıradı (T.Qayıpbergenov).
Tas bolıw — úndemew.
Tas qılıw — a) mıkdaw, bekkemlew; b) tabjıltpaw.
Tas júrek — miyrimsiz.
Ol tas júrek jalǵız ulın soyıp jemekshi bolǵan (qq.x.e).
Tasın qalaw — tiykarın salıw.
P rezidentimiz bul stantsiyaǵa tırnaq tasın qalaw máresiminde Qaraqalpaqstanda ámeldeǵi bes jıllıqga quwatı derlik 1800 MVt bolǵan 3 samal elektr stantsiyası iske túsiriliwi, 2026 jılǵa barıp mámleketimiz kóleminde 4000 MVt elektr energiyası islep shıǵaratuǵın stantsiyalar kurılısın eskertip ótti («El xızmetinde»).
Tastay batıp, suwday sińiw — úyrenisiw.
Tastay batıp, suwday sińiw degen danalıq sóz qızbalaǵa ǵana aytılmaǵan (M.Tekesbaeva).
Tasındı ter — ket, jáne.
Tas-talqan bolıw — qıyralıw, jok bolıw.
Tas-talqan etiw — qıyratıw, joq etiw.
Narbay sizlerdiń planlarıńızdıń barlıǵın tas-talqan etejaq boldı (X.Seytov).
Tas-tastan qalıw — bir qáwipli nárseden zorǵa kutılıw, zordan aman qalıw.
YApırmay bala tas-tastan qalǵan ekenseń, sen baxıtlı adamsań (Á.SHamuratov).
Tas tússe talayınan — mańdayǵa jazılǵan boladı.
Til kózim tasqa — tilim tiymesin, báleden aman bolsın degen mánide.
Til kózim tasqa usı kelinim saw bolsa, biz ele shawlıǵımızdın nanın jeymiz (Á.Álishev).
Tas gereń — xesh nárseni esitpeytuǵın adam.
Tas tóbe — tuwra dál tóbe.
Tas tóbesine shoqmar menen qoyıp qaldı (qq.x.e.).
Tas etiw — bekitiw, bekkemlew, sheshilmestey etip baylaw, bánt etiw, jol qoymaw.
Tas kekil — tompaq bujırlanǵan qattı kekil.
Tas dáwiri — adamzat mádeniyatınıń rawajlanıwınıń eń uzaq, áyyemgi tas qurallar jasalǵan waqıttan mıs dáwirine deyin sozılǵan tariyxıy-mádeniy dáwir.
Tas dáwiri úsh dáwirge paleolit, mezolit hám neolit bolıp bólinedi.
Tasboran etiw — musılmanshılıqta neke zańın buzǵan xayallarǵa, qıyanetker insanlarǵa qollanılatuǵın jaza.
Tasboran eter ólgenshe xalqıń, Jermenliktiń de esap-kitabı bar (A.Dármenov).